|
|
| Çok Katmanlı Kentteki Tarihsel Katmanlaşmayı Çözümlemek: Kent Arkeolojisi
|
| A. Güliz Bilgin Altınöz
|
|
I. Çok Katmanlı Kent: Kuramsal Çerçeve
Nadiren tek bir dönemin ya da yakın bir geçmişin yansıması olmakla birlikte, bugün modern kentsel yaşamın devam ettiği yerleşim alalarının büyük bir çoğunluğu, kökenleri çok eski dönemlere dayanan bir tarihsel sürekliliğin ürünüdür. Buna bağlı olarak kentin bugünkü fiziksel ve mekansal yapısı da, oluşumundan bu yana geçirdiği farklı dönemlerin fiziksel varlığı ve mekansal kullanımındaki süreklilikler, değişimler, yeni oluşumlar ve dönüşümlerin sonucudur.
Kentin tarihsel sürekliliği içindeki farklı dönemlerin kentsel mekandaki fiziksel ve kültürel yansımalarını kentin kültürel ve fiziksel derinliğinde farklılaşan katmanlar olarak izlemek mümkündür. Farklı dönemlerin bazen yan yana, bazen üst üste gelen maddi varlıkları, kalıntıları ve izleri, günümüz kentinin tarihsel katmanlaşmasını oluştururken, bu tür kentlere de ‘çok katmanlı kent’ sıfatını vermeyi uygun kılar [1]. Çok katmanlı kentler, eski dönemlerden itibaren sürekli yerleşim yeri olan, günümüzde de yerleşim yeri olma özelliğini sürdüren ve yerleşim sürekliliğinin farklı dönemlerine ait izlerini yeraltında ve yer üstünde taşıyan kentlerdir (Bilgin Altınöz 2002: 1).
Çok katmanlı kentler, içerdikleri farklı katmanlar ve bu katmanların arasındaki çok boyutlu ve dinamik ilişkilerin sonucunda oluşmuş karmaşık bir yapıya sahiptirler. Bir dönem kent yapısını oluşturan öğelerin kendinden önceki ve sonraki dönemlerdeki kent yapısının bileşenleriyle kurduğu ilişki “üretilen mimari katmanların birbirlerine değdiği ama bilgilendirmediği’ (Boyer 1994: 19) yalnızca fiziksel bir ilişki olabileceği gibi, tarihsel süreklilik içindeki dönüşümler ve yeniden kullanımlarla oluşan hem fiziksel ve hem de anlamsal bütünleşme şeklinde de olabi...
|
|
|
|
|
|
| Kentsel Korumada Süreklilik Kavramına, Tamamlayıcı Bir Bilgi Üretme Aracı Olarak Kentsel Arkeoloji Disiplinine Yenikapı Limanı Örneği Üzerinden Bir Bakış…
|
| Senem Doyduk
|
|
Ülkemizde, kentsel arkeoloji alanı ile ilgili çalışmalar, mimarlık ve arkeoloji bilgi alanına ancak yakın geçmişte girebilmiştir. Bu konuda yapılmış; büyük oranını tez çalışmalarının oluşturduğu araştırmalarda, ağırlıklı olarak Ankara ve Bergama, Tarsus gibi Anadolu kentleri incelenmiştir. Kent katmanlarının yoğun olduğu İstanbul özelinde ise kentsel arkeoloji ile ilgili bu kapsamda bir çalışma henüz yapılmamıştır. Makalede; İstanbul Tarihi Yarımada’nın potansiyel kentsel arkeolojik alanlarının tespitinin ardından, İstanbul Marmaray Projesi metro kazılarında karşılaşılan sorunlar özelinde, kentsel arkeolojik varlıkların koruma problemleri üzerinde durulacaktır.
İstanbul tarihi yarımadanın toprak altı envanteri tamamlanmamıştır. Kent içi arkeolojik buluntularının yer aldığı bir veri tabanının bulunmaması ve verilerin güncel haritalara işlenmesinin sağlanamaması, akademik araştırmalara olduğu kadar büyük ölçekli kentsel projelerin karar ve uygulama aşamalarında da aksaklıklar yaşanmasına neden olmaktadır. Ayrıca bu içerikli bir veritabanı bulunmadığı için kentsel arkeolojik varlıklar ile çeşitli imar çalışmaları ve kentsel ölçekli projeler sırasında rastlantısal olarak karşılaşılmaktadır. Kentsel arkeoloji disiplininin yeterince incelenmemiş, kentsel koruma sınırları içine alınmamış ve yasal düzlemde gerekli düzenlemelerin yapılmamış olmasından dolayı arkeolojik kalıntıların korunması ile ilgili yasal ve pratik sorunlarla karşılaşılmaktadır. Örneğin, İstanbul metro kazılarında, kalıntıların ortaya çıkması ile projenin durdurulması ya da güzergahının değiştirilmesi ile ilgili öneriler geliştirilmiş, öte yandan bir diğer kazı alanındaki arkeolojik kalıntılar, detaylı inceleme ve belgelenme fırsatı bulunamay...
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|